สูตรการทำน้ำยาอเนกประสงค์เปลือกส้มโอ

เครื่องมือหรืออุปกรณ์
1. ถังพลาสติกสีดำมีฝาปิด ความจุ 32 แกลลอน 1 ใบ ทำก๊อกเปิด - ปิด
2. ตะกร้ามีรูใบเล็กขนาดใส่ในถังพลาสติกได้ 1 ใบ หรือใช้ถุงตาข่าย
3. เครื่องชั่งน้ำหนัก                                      
4. ถ้วยตวงน้ำ 1 ใบ      
5. ไม้พาย สำหรับคน 1 อัน
6. ผ้าขาวบางขนาด 15 X 15 นิ้ว 1 ผืน       
7. ช้อนตวง 1 ชุด ·      

วัสดุที่ทำน้ำยาอเนกประสงค์
1. เปลือกส้มโอ (เปลือกใหม่ๆ ) 30 กิโลกรัม (สรรพคุณเป็นกรด ขจัดคราบมัน)
2. จุลินทรีย์ที่มีประสิทธิภาพ 1 ลิตร (สรรพคุณช่วยย่อยสลายเปลือกส้มโอ)
3. น้ำตาลทรายแดง หรือ โอวทึ้ง 1 กิโลกรัม (เป็นอาหารของจุลินทรีย์ฯ )
4. น้ำสะอาดไม่มีคลอรีน (น้ำประปาพักไว้ 1 คืน ก่อนนำมาใช้) เติมให้ท่วมวัสดุ
5. N70 (ผงหนืด)    
6. เกลือแกง (เกลือที่รับประทานได้) ·      

ขั้นตอนการทำ
1. นำตะกร้าใส่ในถังพลาสติก
2. นำเปลือกส้มโอ 30 กิโลกรัม แช่ใน EM ขยาย ผสมน้ำสะอาดในอัตรา 1 : 100 เพื่อล้างสารเคมี ที่อาจจะติดมากับเปลือก โดยแช่ทิ้งไว้ประมาณ 15 นาที
3. หั่นหรือสับเปลือกส้มโอเป็นชิ้นเล็ก
4. น้ำตาลทรายแดง ผสมกับ จุลินทรีย์ที่มีประสิทธิภาพ คนน้ำตาลทรายแดงจนละลายหมด
5. นำวัสดุข้อ 3 กับ 4 เทลงในตะกร้า คนให้เข้ากัน เติมน้ำสะอาดที่เตรียมไว้ให้ท่วมเนื้อวัสดุ  ปิดฝาทิ้งไว้     15 วัน เมื่อหมักไว้ 2-3 วัน  เปิดถังคนให้เข้ากันอีกครั้ง

      ** ถังที่หมักควรเก็บในที่มีแสงน้อย ภายในห้องหรือในที่ร่ม ที่อุณหภูมิปกติ  เพราะจุลินทรีย์ฯ ทำงานได้ดีในที่มืด และต้องอยู่ในที่ไม่ร้อนจัด หรือ เย็นจัด  การหมักจะเกิดฝ้าขาวเหนือผิวน้ำ แสดงว่าการหมักได้ผลดี  จุลินทรีย์ฯ อยู่ระหว่างพักตัว  เมื่อกวนลงไปฝ้าสีขาวจะสลายตัวกลับไปอยู่ในน้ำเหมือนเดิม

6. นำน้ำยาที่หมักครบ 15 วันแล้ว กรองด้วยผ้าขาวบาง  โดยไม่ต้องบีบคั้นกาก  จากนั้นนำน้ำยาใส่ถังปิดไว้ให้แน่นและปล่อยตกตะกอนอีก 2 – 3 วัน  (กากใส่ในตะกร้าปล่อยให้น้ำหยดเอง  หากคั้นกากน้ำยาที่ได้สีจะขุ่นไม่น่าใช้  ส่วนกากที่เหลือนำไปผสมดินปลูกต้นไม้)
7. หากต้องการฟองและให้มีความหนืดเหมือนน้ำยาทำความสะอาดทั่วไป  ให้เติม N70 และ เกลือแกง ในอัตราส่วน 5% และ  4%  ของน้ำหนักน้ำยาอเนกประสงค์ ตามลำดับ ·      

วิธีผสม  นำน้ำยา ผสมกับ N70 และ เกลือแกง  (N70 และ เกลือแกง กวนละลายให้เข้ากันก่อน) ปล่อยทิ้งไว้จนฟองหาย จึงนำมาบรรจุขวดพลาสติก      

วิธีใช้ ใช้ล้างจาน ทำความสะอาดพื้นห้องน้ำ พื้นบ้าน เครื่องสุขภัณฑ์ โดยไม่ต้องผสมน้ำ ใช้เหมือนน้ำยาตามท้องตลาด การล้างจานจำนวนมาก ควรแช่จานในน้ำยาอเนกประสงค์ผสมน้ำ (ในอัตราน้ำยา 1 ส่วน : น้ำ 5 ส่วน) แช่ทิ้งไว้ประมาณ 20 นาทีก่อนล้าง  เพื่อให้สะอาดทั่วถึง แล้วล้างน้ำสะอาดจนกว่าแน่ใจว่าสะอาด ควรผึ่งจานให้แห้งก่อนนำไปใช้  เพื่อป้องกันการตกค้างของจุลินทรีย์ในหยดน้ำที่เกาะอยู่บนจาน

หมายเหตุ น้ำยาอเนกประสงค์เปลือกส้มโอ มีค่า PH ประมาณ 5.5 อยู่ในเกณฑ์ค่า PH มาตรฐาน 5-9

ประโยชน์ที่ได้รับ
น้ำยาอเนกประสงค์ตามสูตรของโครงการชีววิถีฯ วัตถุดิบเกือบ 100% ล้วนมาจากธรรมชาติ เช่น เปลือกผลไม้ จุลินทรีย์ที่มีประสิทธิภาพ เกลือแกง หากทำตามกรรมวิธี ย่อมสะอาดและปลอดภัยอย่างแน่นอน แตกต่างกว่าการใช้น้ำยาต่างๆ ที่ทำจากสารเคมี  หากมีการใช้กันอย่างแพร่หลายย่อมจะได้รับประโยชน์ดังนี้

1. ทำให้ประหยัดค่าใช้จ่าย ในการซื้อปุ๋ยเคมี และน้ำยาสารเคมีซักล้าง
2. ไม่เป็นอันตรายต่อสุขภาพของผู้ใช้
3. ลดการใช้น้ำยาสารเคมี  ทำให้ไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม และลดการนำเข้าสารเคมี
4. ลดปริมาณขยะที่เกิดจากเศษผลไม้
5. กากเศษผลไม้ที่หมักนำไปเป็นปุ๋ยบำรุงดินและต้นไม้ได้เป็นอย่างดี
6. เป็นการใช้ทรัพยากรที่มีอยู่อย่างคุ้มค่าที่สุด เพราะไม่มีการทิ้งอะไรให้เปล่าประโยชน์
7. เป็นการสนองพระราชดำริเศรษฐกิจพอเพียงของในหลวง ทำให้เกิดการพึ่งพาตนเอง ทำเองได้ และเกิดความเอื้ออาทร หากครอบครัว ชุมชน ทำไว้ใช้เองย่อมได้รับประโยชน์ดังกล่าว

โดยนายนริศ ปาณพิมลวัฒน์
วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีตาก
สถาบันการอาชีวศึกษาภาคเหนือ 4

ในปัจจุบันนั้นอาชีพการเลี้ยงโคนม นับว่าเป็นอาชีพหนึ่งที่สร้างรายได้ให้กับเกษตรกรเป็นอย่างดี เนื่องจากน้ำนมดิบที่ผลิตได้มีจำนวนไม่เพียงพอ ต่อการบริโภคภายในประเทศ และราคาน้ำนมดิบนั้นเป็นราคาที่ค่อนข้างแน่นอน จนทำให้เกษตรกรบางรายสามารถสร้างฐานะให้กับตนเอง และครอบครัวได้เป็นอย่างดี แต่การเลี้ยงโคนมนั้นเกษตรกรบางรายก็มิใช่จะประสบความสำเร็จเสมอไป มีเกษตรกรจำนวนไม่น้อยที่ประสบกับภาวะขาดทุน ต้องล้มเลิกกิจการไป ซึ่งมีสาเหตุปัจจัยหลายอย่าง ตามที่ผู้เขียนได้อยู่ในวงการโคนมมาร่วม 10 ปี และสัมผัสกับเกษตรกรอยู่ตลอดเวลา ทำให้ทราบสาเหตุที่การดำเนินกิจการโคนมไม่ประสบความสำเร็จนั้น มีปัจจัยดังต่อไปนี้

1. ขาดประสบการณ์
2. ขาดเงินทุน
3. การผสมติดยาก
4. โรคทางระบบสืบพันธุ์
5. โรคเต้านมอักเสบ
6. โรคขาดสารอาหาร
7. ขาดการเอาใจใส่ดูแล
8. เกิดความเบื่อหน่ายง่าย หรือไม่มีใจรักและต่อสู้
9. ขาดแคลนแม่โคนมพันธุ์ดี
   ฯลฯ

โคผสมไม่ติด

จากปัจจุบันปัญหาดังกล่าวข้างต้นนั้นพบว่าปัญหาที่พบบ่อยและมากที่สุด คือ การผสมติดยาก และเนื่องจากในโคนม หากโคผสมไม่ติดก็จะไม่มีการคลอดลูก และจะไม่มีน้ำนมเป็นผลผลิตตอบแทนให้เกษตรกร ซึ่งเป็นปัญหาสืบเนื่องมาจากโรคทางระบบสืบพันธุ์ เช่น Cystic ovary, CL ค้าง, มดลูกเป็นหนอง, มดลูกอักเสบ

โรคเต้านมอักเสบ

ซึ่งเป็นโรคที่พบได้บ่อยในโคนม เนื่องจากเต้านมได้สัมผัสกับสิ่งแปลกปลอม หรือติดเชื้อโรคได้ง่ายจากมือผู้รีด ผ้าเช็ดเต้านม เครื่องรีดนม รวมถึงตัวแม่โคเองที่มีความสกปรก ทำให้เกิดเต้านมอักเสบหรือเรื้อรัง หากรักษาไม่ถูกวิธี ก็จะทำให้เต้านมบอดไม่สามารถรักษาได้ และค่ายาปฏิชีวนะที่ใช้รักษามักมีราคาแพง คือหลอดละ 55-75 บาท ใน 1 วันใช้ 2 มื้อ คือมื้อเช้า และเมื้อเย็น หากแม่โคเป็นโรคเต้านมอักเสบก็จะต้องใช้ยาถึง 8 หลอด/วัน และการใช้ควรใช้ให้ครบ Dose คือประมาณ 6 มื้อ (3 วัน) เท่ากับต้องใช้ยาจำนวน 24 หลอด เมื่อเทียบกับค่าใช้จ่ายจะอยู่ประมาณ 1,320-1,800 บาท นอกจากเสียค่าใช้จ่ายที่มากแล้ว ยังขาดรายได้ เนื่องจากไม่สามารถส่งน้ำนมดิบให้กับโรงงานได้ ยิ่งเป็นนานเท่าใดก็ต้องเสียค่าใช้จ่าย และขาดรายได้มากขึ้นเท่านั้น

นอกจากนี้การใช้ยาปฏิชีวนะฉีดเข้าร่างกายสัตว์ไม่ว่าจะเข้าทางรูหัวนม หรือการฉีดเข้าไปล้างมดลูก จะต้องงดส่งนมอย่างน้อย 72 ชั่วโมง เพื่อป้องกันยาปฏิชีวนะตกค้างในน้ำนม ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อผู้บริโภค

จากเหตุการณ์ดังกล่าว ที่เกิดขึ้นอยู่บ่อยครั้งที่ข้าพเจ้าทำงานเกี่ยวกับโคนม ทำให้มองปัญหาและอยากแก้ปัญหา เพื่อให้เกษตรกรได้ลดต้นทุนจากค่าใช้จ่ายเหล่านี้ ก็ยังไม่สามารถทำได้ จากเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น โดยความบังเอิญ มีอยู่ช่วงหนึ่งยาปฏิชีวนะในฟาร์มโคนมหมด และยังไม่ได้ซื้อเข้ามาเตรียมไว้ มีโคนมในฟาร์มเป็นโรคเต้านมอักเสบ และมีหนองที่มดลูก จึงได้ทำการทดลองใช้ EM ในการสอดเต้านมเพื่อรักษาเต้านมอักเสบ และล้างมดลูกในแม่โคที่เป็นหนอง ก็พบว่าโคหายจากโรคเต้านมอักเสบ

และแม่โคมีหนองไหลมาทางช่องคลอด หลังจากใช้ EM 2 สัปดาห์ ปรากฏว่าแม่โคไม่มีหนองไหลออกมาทางช่องคลอด และเมื่อแม่โคเป็นสัดจะมีน้ำเมือกใส ซึ่งเป็นการทดลองโดยบังเอิญ

การใช้ EM ในฟาร์มโคนมนั้นสามารถที่จะปฏิบัติได้ง่ายและไม่ยุ่งยาก ใช้ประโยชน์ได้หลายอย่าง เช่น ให้โคกิน ล้างพื้น อาบน้ำโค และเช็ดเต้านม แต่มีข้อจำกัดคือ ไม่ควรใช้ร่วมกับยาปฏิชีวนะ หากเป็นชนิดที่ใช้กับร่างกายอาจทำให้โคมีอากาไข้สูง (ซึ่งต้องศึกษาเพิ่มเติ่มต่อไป)

ดังนั้นเราสามารถสรุปการใช้ประโยชน์จากจุลินทรีย์ EM และอัตราส่วนที่ใช้ได้ดังนี้

อัตราการใช้	ประโยชน์	การใช้
น้ำ 5,000 ส่วน : จุลินทรีย์ EM(หัวเชื้อ) 1 ส่วน	ผสมน้ำ	กิน
น้ำ 100 ส่วน : จุลินทรีย์ขยาย 1 ส่วน	ผสมน้ำล้างพื้นคอก	ฆ่าเชื้อในฟาร์ม
น้ำ 50 ส่วน : จุลินทรีย์ EM(หัวเชื้อ) 1 ส่วน	ผสมน้ำ	เช็ดเต้านม
น้ำกลั่น 50 ซีซี + จุลินทรีย์ EM(หัวเชื้อ)10 ซีซี	ผสมน้ำ	ล้างมดลูก 6 ชั่วโมง ก่อนผสม

ขั้นตอนการรีดนม

1. การรีดนมควรรีดให้ตรงเวลาทุกวัน มื้อเช้าเวลา 06.00 น. เมื้อเย็น 15.00 น.
2. ต้องฝึกโคเข้าคอกรีดนมเอง และโคแต่ละตัวจะต้องเข้าประจำที่ทุกครั้ง ทำความสะอาดโค รีดนมโดยการอาบน้ำและใช้แปรงถูให้สะอาด เพื่อป้องกันเศษดินและเศษมูลโค ตกลงไปปนกับน้ำนมในขณะรีดนม เสร็จแล้วทิ้งให้โคตัวแห้งประมาณ 5 นาที ล้างคอกรีดให้สะอาดพร้อมที่จะรีด
3. ใช้ผ้าเช็ดเต้านมที่สะอาด 1 ตัวต่อ 1 ผืน จุ่มลงในน้ำอุ่นหรือน้ำยาฆ่าเชื้อ เช็ดเต้านมเบาๆ
   

ใส่โบกาฉิหลุมละ 0.5 กก. คลุกกับดินให้ทั่ว เป็นการปรับสภาพดินในหลุมปลูก และรด/ฉีดพ่น EM ขยาย (ปุ๋ยน้ำ)ตาม ทิ้งไว้ 7 วัน จึงปลูกต้นกล้า ใช้หญ้าหรือใบไม้แห้งคลุมรอบๆ อย่าให้ถึงโคนต้นเพราะจะเป็นอาหารปลวก

ใช้วิธีปราบหญ้าคาให้หมดก่อน โดยใส่โบกาฉิให้ทั่วแล้วฉีด EM ขยายตาม ไถกลบ จากนั้นหญ้าจะขึ้นมาเต็มที่ อย่ารอให้หญ้าออกดอก ไถกลบให้ทั่วอีกครั้ง หญ้าจะไม่ขึ้นมาอีก หากมีหญ้าขึ้นให้ใช้วิธีตัดแทนใช้สารเคมี

1. ใช้โบกาฉิรองก้นหลุม หลุมละ 0.5 กก. ในครั้งแรก ต่อมาใส่โบกาฉิ 3 เดือน : 1 ครั้ง เมื่อยางอายุ
   ได้ 1 ปี ใส่ปีละครั้งเดียว (ประมาณเดือนกรกฎาคม) จากนั้นฝนตกมาจะปรับสภาพดินให้อุดม
2. ฉีดพ่น EM ขยาย พรมให้ทั่วในครั้งแรก จากนั้นฉีดพ่นสัปดาห์ละครั้ง เมื่อยางอายุ 1 ปี แล้ว
   ฉีดพ่นเดือนละ 1 ครั้ง
3. หากยางโตแล้วให้ใช้โบกาฉิก่อนใบยางร่วง/ผลัดใบ
4. ฉีดพ่น EM ขยายตามการใส่โบกาฉิทุกครั้ง
5. ทาหน้ายางด้วย EM + กากน้ำตาล + ดิน อัตราส่วน
   - EM ขยาย 2 ช้อนโต๊ะ
   - กากน้ำตาล 2 ข้อนโต๊ะ
   - น้ำ 1 ลิตร
   - ดินทาหน้ายาง 1 กก.
6. ใช้ EM ขยาย ผสมน้ำ 60 ลิตร แช่ล้างยางก่อนนำยางผึ่งแดด จะทำให้ยางไม่ขึ้นรา น้ำยางที่เททิ้งมี EM ผสมอยู่ จะช่วยปรับสภาพแวดล้อมและกำจัดกลิ่นเหม็นด้วย

1. ควรเป็นที่ตอน (น้ำท่วมไม่ถึง) สำหรับหน้าฝน
2. สภาพดินควรเป็นดินร่วนปนทราย

การเตรียมปุ๋ยชีวภาพ EM จะใช้ปุ๋ยคอก (มูลไก่ วัว ควาย) ก็ได้

1. ขยายจุลินทรีย์ EM เพื่อผสมมูลสัตว์ที่เราจะใช้พอชุ่ม
2. หมักทิ้งไว้สัก 3 คืน ก่อนนำไปรองก้นหลุม

การเตรียมเมล็ดพันธุ์และปลูก (แล้วแต่เกษตรกรผู้ปลูก ต้องการพันธุ์อะไร)

1.วิธีปลูกแบบหยอดเมล็ดพันธุ์ในหลุม

• นำเมล็ดแตงโมหยอดหลุมที่เตรียมไว้
• เมล็ดต่อหลุมควรประมาณ 3-4 เมล็ด
• เมื่องอกคัดเมล็ดให้เหลือต้นแตงดมที่สมบูรณ์เพียงหลุมละ 2-3 ต้น/หลุม

2.วิธีปลูกแบบแช่เมล็ดก่อนปลูก

• นำเมล็ดมาแช่น้ำ EM ประมาณ 15-20 นาที
• ห่อเมล็ดพันธุ์ด้วยผ้าชุบน้ำ EM ให้ชุ่ม
• ทิ้งเมล็ดห่อด้วยผ้าไว้ 2 คืน (โดยใส่กระติกน้ำที่ไม่มีน้ำเพื่อให้อบอุ่นเร่งการงอก)
• หยอดเมล็ดในหลุมที่เตรียมไว้หลุมละ 2-3 เมล็ด
• ควรคัดเลือกต้นที่ไม่สมบูรณ์ออกเมื่อเมล็ดงอก

การเตรียมเป็นหลุม ทำได้ 2 วิธี

1. การเตรียมเป็นหลุม

• ใช้แรงงานคนขุดปากหลุมควรกว้างประมาณ 30 ซม. ลึกประมาณ 20 ซม.
• รองหลุมด้วยปุ๋ยคอกที่เตรียม 1 กะลามะพร้าวหลุม (หรือแล้วแต่สภาพเดิม)
• ตีปุ๋ยหมักในหลุมให้เข้ากับดินพอประมาณ
• รดด้วยน้ำ EM พอชุ่มทิ้งไว้ 1 คืน (ไม่รดก็ได้)
• หยอดเมล็ดพันธุ์

2. การเตรียมเป็นร่อง (ขึ้นแปลง)

• ใช้รถไถเดินตามไถเป็นร่อง
• ใส่ปุ๋ยคอกที่เตรียมลงร่องไถ
• ไถกลบร่องเดิมทิ้งไว้ 1 คืน
• หยอดเมล็ดแตงโมตามร่องระยะห่างประมาณ 20-30 ซม./เมล็ด

การดูแลรักษา

1. เมื่อแตงโมเริ่มงอกสัก 1 สัปดาห์ ควรฉีดพ่นด้วยน้ำ EM ขยายธรรมดา
2. คอยหมั่นสังเกตดูเพลี้ยไฟหรือแมลงอื่นๆ
3. การฉีดพ่นด้วยน้ำ EM ควรพ่นอย่างน้อยสัปดาห์ละ 1-2 ครั้ง
4. ถ้ามีแมลงหรือเพลี้ยไฟรบกวน ควรหมักน้ำสะเดาผสมน้ำ EM ที่ขยายฉีดพ่นสัปดาห์ละ 1-2 ครั้ง
5. เมื่อแตงโมซึ่งเถาทอดยาวประมาณ 1 คืบ ควรเพิ่มปุ๋ยคอกที่ใช้รองก้นหลุม ใส่รอบเถาแตงโมพร้อมยกร่องกลบหลุมละประมาณ 2 กำมือ

อายุของแตงโม

นับตั้งแต่วันหยอดเมล็ดลงหลุมไม่ว่าวิธีใด ๆ ก็ตาม แตงโมท่านจะสามารถให้ผลตัดมีดแรกได้ประมาณ 65 วัน

ในการเตรียมดินเพาะเมล็ดหน่อไม้ฝรั่งนั้น จะต้องไถและเกรดให้สม่ำเสมอทำให้ดินร่วนซุย แล้วยกร่องเป็นรูปร่างเหมือนแปลงผักทั่วไป โดยใช้จุลินทรีย์แห้ง (โบกาฉิ) ไร่ละ 4 ถุงใหญ่ (ประมาณ
ถุงละ 25 กก.) พรวนกับดินและรดหรือพ่นด้วยจุลินทรีย์น้ำให้ทั่ว เป็นการเตรียมดินให้พร้อมในเบื้องต้น

การเตรียมเมล็ด
การเตรียมเมล็ดหลังจากเปิดออกจากกระป๋องแล้ว ควรนำไปแช่น้ำจุลินทรีย์ (EM) อัตราส่วน 1:1000 ประมาณ 2 ชั่วโมง จึงนำไปเพาะในแปลงที่เตรียมไว้ โรยเมล็ดและใช้ดินที่ผสมแล้วกอง ราดน้ำแล้วคลุมด้วยฟาง

ระยะประมาณ 10-15 วัน จะมีต้นกล้าขึ้น เมื่ออายุได้ 18-25 วัน ต้นกล้าจะงอกขึ้นมา ให้รดด้วยจุลินทรีย์น้ำสัปดาห์ละ 1 ครั้ง และรดน้ำปกติได้ทุกวัน ระยะนี้ให้หมั่นตรวจดูต้นกล้าอย่างสม่ำเสมอ เพราะมักจะมีโรคและแมลงรบกวนได้

ต้นกล้าหน่อไม้ฝรั่ง เมื่อขุดขึ้นมาต้องให้มีรากติดขึ้นมาเสมอ ไม่ควรตัดรากทิ้งอาจเป็น
เหง่าหัวโล้น แล้วนำไปแช่ในน้ำผสมจุลินทรีย์ไว้ประมาณ 15 นาที

หน่อไม่ฝรั่งเป็นพืชที่ปลูกง่าย หลังจากต้นกล้ามีอายุได้ประมาณ 60 วัน ได้เริ่มเตรียมปกพื้นที่ที่จะปลูกจริง โรยจุลินทรีย์แห้งไปตามร่องที่ยกไว้เมื่อปรับดินดีแล้ว อัตราส่วน 50 กก./1 ไร่ การปลูกควรให้ระยะต้นห่างกันประมาณ 5 ซม. ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับความห่างระหว่างร่อง ซึ่งถ้าหากร่องห่างกันก็จะสะดวกในการเก็บผลผลิตหน่อไม้ฝรั่ง

ระบบการให้น้ำมีอยู่ 3 วิธี คือ
1. ให้ตามร่อง ในกรณีที่เกษตรกรปรับดินเรียบดี
2. ให้น้ำโดยใช้สายยางรด
3. ให้น้ำโดยใช้สปิงเกอร์ วิธีนี้มีผู้นิยมกันมาก แต่ต้นทุนค่อนข้างสูง

• จุลินทรีย์ EM สามารถเก็บรักษาไว้ได้นาน
  1 ปี อย่างน้อย 6 เดือน ในอุณหภูมิปกติ ไม่เกิน 45-50 องศาเซลเซียลโดยปิดฝาให้สนิท
  อย่าให้มีอากาศเข้า และอย่าเก็บไว้ในตู้เย็น


• ทุกครั้งที่แบ่งไปใช้ต้องรีบปิดฝาให้สนิท


• การนำจุลินทรีย์
  EM ไปขยายต่อ ควรใช้ภาชนะที่สะอาด และใช้ให้หมดภายในเวลาที่เหมาะสม


• การเก็บไว้หลายๆ
  วัน โดยไม่มีการเคลื่อนไหว ในภาชนะจะมีฝ้าขาวเหนือผิวน้ำ นั่นคือการทำงานของจุลินทรีย์ที่ฟักตัว
  เมื่อเขย่าแล้วทิ้งไว้ชั่วขณะ ฝ้าขาวจะสลายตัวกลับไปอยู่ในจุลินทรีย์เหมือนเดิม


• เมื่อนำไปขยายเชื้อในน้ำและกากน้ำตาล
  จุลินทรีย์จะมีกลิ่นหอมและเป็นฟองขาวๆ ภายใน 2-3 วัน ถ้าไม่มีฟองดังกล่าวแสดงว่า
  การหมักขยายเชื้อยังไม่ได้ผล


• จุลินทรีย์ EM ที่นำไปขยายเชื้อแล้ว
  ควรใช้ภายใน 7 วันหลังจากหมักได้ที่แล้ว ทั้งนี้เพื่อป้องกันการเสื่อมสภาพที่อาจเกิดจากความไม่สะอาดของภาชนะ
  และสิ่งสกปรกแปลกปลอมจากอากาศ เพราะจุลินทรีย์ส่วนใหญ่ไม่ต้องการอากาศ


• ถ้าใช้ไม่หมดภายใน
  3 วัน ต้องปิดฝาให้สนิทด้วยพลาสติก เพื่อไม่ให้อากาศเข้า ก่อนใช้ทุกครั้งต้องตรวจดูก่อนว่ายังมีกลิ่นหอมอมเปรี้ยว
  อมหวานหรือไม่ ถ้ามีแสดงว่ายังใช้ได้
  
  

การบำบัดกลิ่นที่น่ารำคาญในฟาร์มปศุสัตว์
(การเลี้ยงสุกร เป็ด ไก่ นกกระทา)
--------------------------------------------------------------------------------------

การบำบัดสิ่งแวดล้อมในฟาร์มสุกร เป็ด ไก่ นกกระทา

ในฟาร์มสุกร ถือว่าปัญหาที่เกิดกลิ่นที่เกิดจากการขับถ่ายของสุกร เป็นปัญหาที่รุนแรงสร้างความเดือดร้อนรำคาญ จนเป็นปัญหาเกิดขึ้นระหว่างชุมชน และเจ้าของฟาร์มสุกรดังที่มีกรณีพิพาทได้เกิดขึ้น ทำให้เจ้าของฟาร์มปิดกิจการไป หรือไม่ก็ต้องโยกย้ายฟาร์มหนีไปอยู่ที่ใหม่

การนำจุลินทรีย์(อีเอ็ม)ไปใช้ในฟาร์มสุกรเพื่อแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมสามารถที่สรุปได้ดังต่อไปนี้

1. อีเอ็มฉีดพ่น มีวิธีการคือ อีเอ็ม/กากน้ำตาล/น้ำสะอาด ในอัตราส่วน 1/2/100 หมักทิ้งไว้ 3 วัน แล้วนำผสมกับน้ำอีกในอัตราส่วน 1/1,000 ฉีดพ่นสัปดาห์ละ 2 วัน หรือนำไปฉีดน้ำล้างคอก ร่องระบายน้ำบ่อพักมูลสุกรฉีดใส่ตัวสุกร กลิ่นที่ไม่พึงปรารถนาจะหายไป
   
2. ขยายอีเอ็มให้สุกรกิน มีวิธีการคือ อีเอ็ม/กากน้ำตาล/น้ำสะอาด ในอัตราส่วน 1/2/100 หมักทิ้งไว้ 3 วัน เอาน้ำอีเอ็มที่หมักได้นี้ไปผสมกับน้ำสะอาดอีก 1/200 ผสมกับน้ำและอาหารให้สุกรกิน แต่ละวันมูลของสุกรที่ขับถ่ายออกมา จะไม่มีกลิ่นเหม็นปุ๋ยหมักที่มีคุณภาพดี (การใช้อีเอ็มขยาย ให้สุกรกินในฟาร์มขนาดใหญ่ อาจลดปัญหาเรื่องกลิ่นลงได้ 50-80% ควรขยายอีเอ็มฉีดพ่นเสริม ดังในรายละเอียดในข้อที่ 1 จะสามารถลดปัญหาเรื่องกลิ่นเหม็นได้ 100% แน่นอน)
   
3. หมักหัวอาหารที่ใช้เลี้ยงสุกรก่อนนำไปให้สุกรกิน ทำให้เป็นซุปเปอร์โบกาฉิ โดยใช้อัตราส่วน หัวอาหาร ซื้อจากท้องตลาด/รำละเอียด/ปลายข้าว (1/1/1) ขยายอีเอ็ม/กากน้ำตาล/น้ำสะอาด (1/1/1,000 ให้ส่วนผสมทุกส่วนเข้ากัน และรดน้ำที่ขยายอีเอ็มผสมจนเกิดความชื้น 40% กองส่วนผสมที่พื้นปูนสูงประมาณ 20 ซม. คลุมด้วยกระสอบ คลุกส่วนผสมให้เข้ากันทุกๆ เช้าเมื่อครบ 4-6 ซุปเปอร์โบกาฉิจะแห้งพอดี และเก็บใส่กระสอบได้นำไปให้สัตว์เลี้ยงกิน โดยการผสมกับอาหารที่เลี้ยงสัตว์เลี้ยงเพียง 5% นำใช้กับสัตว์เลี้ยง เช่น สุกร เป็ด ไก่ ฯลฯ สุขภาพของสัตว์เลี้ยงจะแข็งแรง โตเร็ว และไม่ต้องใช้ยาปฏิชีวนะอย่างอื่นใดอีก
   

หัวอาหารที่ใช้ทำซุปเปอร์โบกาฉิ เช่น สุกร ไก่เนื้อ ไก่ไข่ นกกระทา ก็เลือกซื้ออาหารของสัตว์เลี้ยงที่ต้องการ ในกรณีที่เลี้ยงไก่ตามพื้นบ้านเพียงแต่ให้อีเอ็มให้สัตว์เลี้ยงกินในอัตราอีเอ็ม/น้ำสะอาด (1/1,000) ภาชนะที่บรรจุน้ำ-อีเอ็ม ควรสะอาดและให้ไก่กินแต่ละครั้งให้กินให้หมดภายใน 3 วัน ในบริเวณที่ไก่เลี้ยงปล่อยตามหมู่บ้านให้หากินเอง ให้หว่านโบกาฉิ 2-3 กำมือ/ตารางเมตร หรือขยายอีเอ็มฉีดพ่นในที่เป็นแหล่งน้ำโสโครก บริเวณรอบบ้านจะสะอาด ไก่ที่เลี้ยงตามบ้านก็ปลอดจากโรคโดยสิ้นเชิง

การทำความสะอาดโรงเรือน ด้วยการขยายอีเอ็มฉีดพ่นการขยายอีเอ็ม ให้สุกรกิน จะสามารถแก้ปัญหา การใช้ยาปฏิชีวนะของโรคสุกรได้ และแก้ไขปัญหาการใช้สารเคมีฉีดพ่นดับกลิ่น สิ่งเหล่านี้อาจเป็นปัญหาที่ ทำให้สุกรแท้งลูกได้ง่าย และล้มตายยกคอกมาแล้ว อีเอ็มสามารถแก้ปัญหาของโรคขี้หมูไหล โรคข้อบวมและโรคเรื้อนที่ผิวหนัง เมื่อฉีดพ่นด้วยอีเอ็ม จะทำให้เกิดความสะอาดบริสุทธิ์ในโรงเรือน ไร เห็บ เหา เชื้อโรคที่จะทำลายบั่นทอนสุขภาพของสัตว์เลี้ยงจะหายไป สุกรมีสุขภาพจิตดีโตเร็วไม่เซื่องซึม กินอาหารเก่ง สัตว์เลี้ยงไม่เครียด แข็งแรง หยอกล้อกันตามประสาสัตว์ นัยต์ตามีประกาย ฯลฯ ความเป็นธรรมชาติของสัตว์เลี้ยงเกิดขึ้น

การแก้ปัญหาที่จะทำให้มูลสุกรไม่มีกลิ่นเหม็นได้อย่างมีประสิทธิภาพนั้น ให้ผลิตซุปเปอร์โบกาฉิที่เป็นหัวอาหารผสมใส่อาหารให้สุกรกินร่วมกับอาหารที่เลี้ยงสุกรตามปกติ ซึ่งผสมเพียง 5% จะทำให้มูลของสุกรเกิดการหมักที่สมบูรณ์ในท้องของสุกรขึ้น กลิ่นจึงจะหายไปได้

การเพาะเห็ด
********************************************

การเพาะเห็ด มี 4 ขั้นตอน
1. การผลิตเชื้อวุ้น
2. การผลิตเชื้อข้าวฟ่าง
3. การผลิตก้อนเชื้อเห็ด
4. การผลิตดอกเห็ด

หากคิดจะเริ่มเพาะเห็ด อาจจะทำเพียงอย่างเดียวหรือหลายอย่างก็ได้ แล้วแต่สถานที่ และกำลังทรัพย์ การผลิตเชื้อวุ้นและข้าวฟ่างมีขั้นตอนมาก และต้องอาศัยความรู้ ความชำนาญ และละเอียดมาก ในที่นี้จะขอให้สูตรการทำก้อนเชื้อเห็ด ดังนี้

1. ขี้เลื่อยไม้เนื้ออ่อน 100 กก. (ไม้ขนุน, ฉำฉา, มะม่วง, ยางพารา, กระถิน มะขามเทศ ฯลฯ)
2. รำละเอียด 1 กก.
3. ปูนขาว 1 กก.
4. ดีเกลือ 0.3 กก.
5. ภูไมท์ซัลเฟต 1 กก.
6. ยิปซั่ม 0.5 กก.
7. EM ขยาย 6 ลิตร

1. ถุงพลาสติกทนร้อน ขนาด 7X11 นิ้ว
2. ปลอกรัดคอถุง
3. ยางรัดคอถุง
4. หม้อนึ่ง

1. นำขี้เลื่อยไม้เนื้ออ่อน มากองไว้กับพื้น โรยรำละเอียดลงบนกองขี้เลื่อย
2. นำปูนขาว ดีเกลือ ภูไมท์ ยิปซั่ม โรยลงบนรำอีกชั้น
3. ผสมวัสดุทุกอย่างเข้าด้วยกัน นำ EM ขยายผสมน้ำ 500 เท่า รดลงบนกองวัสดุให้ได้ความชื้น 50%
4. นำผ้าพลาสติกมาคลุมปิดวัสดุหมักไว้ 1 วัน
5. เปิดพลาสติกออก กลับกองขี้เลื่อย แล้วบรรจุใส่ถุงพลาสติก 700-800 กรัมต่อถุง อัดให้แน่น
6. สวมปอกคอและใช้ยางรัดไว้ปิดจุกด้วยสำลี และกระดาษหนังสือพิมพ์
7. นำก้อนเชื้อเห็ดที่บรรจุเรียบร้อยไปนึ่งฆ่าเชื้อในเตานึ่งที่อุณหภูมิ 100 องศาเซลเซียส นาน 3 ชั่วโมง
8. เมื่อครบกำหนด 3 ชั่วโมง ดับไฟปล่อยให้เห็ดเย็นตัวลง จึงนำออกจากหม้อนึ่ง
9. นำก้อนไปพักไว้ในห้องเตรียมหยอดเชื้อ (ในที่ที่สะอาด ลมสงบ)

1. เลือกเชื้อที่เส้นใยเห็ดเพิ่งเจริญเต็มทั่วทุกเมล็ด ใช้ขวดกระแทกเบาๆ กับไม้หรือพื้นให้เมล็ดข้าวฟ่าง ตกร่วนออกจากกัน
2. นำเชื้อที่เขย่าร่วนดีแล้วมาเปิดปากขวดลนไฟฆ่าเชื้อที่ปากขวดอีกมือเปิดปาก หยอดเมล็ดข้าวฟ่างลงไป 10-20 เม็ด แล้วปิดจุกสำลีที่ปากถุงไว้เหมือนเดิม และหยอดต่อเรื่อยไปจนกว่าจะหมด โดยไม่ต้องปิด-เปิดปากขวดเชื้อข้าวฟ่างอีก
3. นำก้อนเชื้อเห็ด ไปพักไว้ในโรงบ่ม โดยวางตั้งบนชั้นในเรือนบ่มเชื้อ วางแนวตั้งหรือแนวนอนก็ได้ เห็ดนางฟ้าจะใช้ระยะเวลาบ่มประมาณ 25-30 วัน ก้อนเชื้อเห็ดจะใช้ได้ดี เมื่อเส้นใยเต็มถุงหรือเกือบเต็มถุง

หลังจากที่เส้นใยของก้อนเห็ดเจริญเต็มที่ การเปิดถุงดอกให้ดึงจุกสำลีออกจากปากถุงเห็ด
ใช้ด้ามช้อนแคะเมล็ดข้าวบริเวณปากถุงออกให้หมด ห้ามรดน้ำจนกว่าเห็ดจะเริ่มออกดอกจึงเริ่มรดน้ำได้

1. รดน้ำวันละ 2 ครั้ง รดเป็นฝอย ห้ามรดเข้าไปในปากถุงเห็ด
2. ฉีด EM ผสมน้ำ 1:1000 วันละ 1 ครั้ง เช้าหรือบ่ายก็ได้

ใช้ EM5 ผสมน้ำ 500 เท่า ฉีดพ่นให้ทั่วบริเวณในและนอกโรงเรือนทุกวันช่วงเย็น

1. ควรเก็บดอกที่โตเต็มที่ สังเกตจากหมวกของดอกเห็ดมีลักษณะบานเต็มที่ เก็บแต่เช้ามืด
2. วิธีการเก็บให้จับบริเวณโคนเห็ดดึงเข้าหาตัวคนเก็บ แล้วโยกไปมา เมื่อเก็บดอกแล้วควรทำความสะอาดปากถุงอีกครั้ง เพื่อไม่ให้เป็นที่สะสมของเชื้อโรค
3. อีกประมาณ 14-20 วัน ดอกเห็ดจะเริ่มออกอีกครั้ง เชื้อเห็ดจะมีอายุประมาณ 4-5 เดือน ให้ทยอยเปิดดอกเห็ดเป็นรุ่นๆไป